W Badania, Główka, Ortopedia, Pediatria, Profilaktyka, Rehabilitacja

DEFORMACJA GŁÓWKI U NIEMOWLĄT – FAKTY I MITY

Problem zniekształcenia główki u niemowląt jest dość duży. Z jednej strony, wynika to z chęci uchronienia Maluszka przed ryzykiem uduszenia, a z drugiej strony powszechne obecne zaburzenia w napięciu mięśniowym powodują, że dzieci niechętnie leżakują na brzuszkach. Czym jest właściwie deformacja główki u niemowląt? Jakie są jej formy leczenia? Poniżej kilka faktów i mitów na temat tego schorzenia.

Każde zniekształcenie główki nazywamy plagiocefalią.

FAKT!

Z medycznego punktu widzenia, zniekształcenia główki u dzieci nazywamy ogólnie plagiocefalią, co z języka greckiego oznacza dosłownie „skośna głowa”. Terminologia ta jest używana zarówno do schorzeń związanych ze zrostem kości (np. kraniosynostoza) jak i deformacją, powstałą na skutek nieprawidłowego układania Maluszka.

Natomiast, w terminologii medycznej występują jeszcze odrębne określenia na poszczególne zniekształcenia główki, na które składają się zarówno czynniki pre i ponatalne (czyli te, działające zarówno w łonie matki jak i już po urodzeniu):

plagiocefalia ułożeniowa – najczęstsza deformacja, która dotyczy dużej liczby Maluszków, często połączona z kręczem szyi;
brachycefalia ułożeniowa, tzw. „krótkogłowie”, które jest często spotykane u dzieci z Zespołem Downa;
skafocefalia ułożeniowa, w której główka jest podłużna i wąska, a sama wada występuje często u wcześniaków.

Podobny obraz

Każde dziecko rodzi się ze zniekształconą główką.

MIT!

To czy dziecko będzie miało zniekształcenia czaszki zależy od wielu czynników przed jak i pourodzeniowych. Oczywiście, niejednokrotnie deformacje w obrębie główki są spowodowane wadami wrodzonymi, które wymagają zupełnie innego postępowania medycznego. Natomiast najczęściej mamy do czynienia z tzw. plagiocefalią ułożeniową, którą dziecko „nabywa” na skutek długotrwałego działania sił zewnętrznych (ucisku) na dany obszar czaszki lub która powstaje na skutek asymetrii w napięciu mięśni szyi.

Jest wiele czynników zwiększających ryzyko zniekształcenia główki Maluszka.

FAKT!

Ryzyko płaskiej główki u dziecka wzrasta, jeśli występuje choć jedna z poniższych sytuacji:

  1. Ciąża mnoga – dzieci może być kilkoro, ale macica matki jest tylko jedna, a jej elastyczność ograniczona. Im więcej Maluszków w brzuszku, tym mniej miejsca na swobodne ułożenie, co powoduje ryzyko wystąpienia ucisku na mocno elastyczną główkę już w łonie matki.
  2. Komplikacje porodowe – w trakcie przechodzenia przez kanał rodny, główka dziecka ulega skręceniu. Im dłużej dziecko przebywa w takiej pozycji, tym większe prawdopodobieństwo odkształcenia główki. Poród kleszczowy czy podciśnieniowy i „wyciąganie dziecka na siłę” nie ułatwiają sprawy.
  3. Poród przed czasem – tutaj sprawa jest dość oczywista – Maluszek urodzony przed czasem, długi okres (czasem 2-3 miesiące) spędza w inkubatorze leżąc na boku lub na plecach. Co więcej, kości jego czaszki są znacznie bardziej elastyczne, niż dziecka urodzonego w terminie, dlatego ryzyko wystąpienia deformacji mocno wzrasta.
  4. Preferowana jedna strona – dzieci rodzą się z asymetrią i do 3 miesiąca życia jest to fizjologią. W tym czasie należy starać się systematycznie zmieniać pozycję Maluszka z leżenia na plecach w leżenie na brzuchu lub na boku.
  5. Kręcz szyi – jest to zwłóknienie i skrócenie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego (MOS), występujące na skutek trwałego zgięcia bocznego i rotacji głowy. Niejednokrotnie, następuje uraz tego mięśnia, który spowodowany jest trudnym porodem siłami natury i próbą przeciśnięcia się Maluszka przez kanał rodny. Utrzymywanie głowy skręconej tylko w jedną stronę, powoduje spłaszczenie kości czaszki dziecka. W tym przypadku, rozciągnięcie skróconego mięśnia i zwiększenie ruchomości w obrębie szyi, pozwoli na wdrożenie efektywnej terapii ułożeniowej Maluszka.
  6. Kolka i refluks – układ pokarmowy dzieci rozwija się stopniowo, a jego dojrzałość pojawia się po kilkunastu miesiącach, a nawet kilku latach. Brak dojrzałości ze strony układu trawiennego może powodować wiele niedogodności takich jak kolki, ulewania czy nawet wymioty. Natomiast, czasami pojawiają się wady wrodzone, na które to czym i jak karmimy dziecko, nie ma żadnego wpływu. Jednym z takich przykładów jest Zespół Sandifera. Jest to niejako kombinacja przepukliny rozworu przełykowego  i nieprawidłowego ułożenia głowy i szyi. Dziecko, działając w sposób podświadomy, stara się zniwelować nasilające się dolegliwości bólowe żołądka i przełyku, i mimowolnie odkręca głowę w jedną stronę. U dzieci cierpiących na to schorzenie, operacyjne wyleczenie przepukliny może całkowicie rozwiązać problem kręczu szyi i deformacji czaszki.
  7. Wady wzroku – to, że noworodek tuż po urodzeniu nie rozpoznaje wzrokowo mamy ani taty, a przez większość czasu śpi i ma zamknięte oczy, nie świadczy o tym, że jest małym leniuszkiem i nie ćwiczy narządu wzroku. Fakt, tuż po urodzeniu dzieci widzą niewiele (zaledwie na odległość 20-30 cm) i to najlepiej kontrastowe kolory. Dalsza perspektywa to obraz zamazany. To nie zmienia faktu, że gałka oczna wciąż pracuje, a za jej prawidłowe obracanie odpowiedzialne są mięśnie nią poruszające. Czasem może się zdążyć, że w wyniku wystąpienia wrodzonego schorzenia mięśni gałki ocznej, pracują one nieprawidłowo. Wówczas, kręcz szyi może być spowodowany pojawiającymi się trudnościami w widzeniu ze względu na osłabienie mięśnia górnego i prostego bocznego oka. W tym przypadku, korekcja chirurgiczna mięśni zewnętrznych oka może zniwelować problem nieprawidłowego ułożenia głowy.
  8. Układanie Maluszka na brzuszku mniej niż 3 razy dziennie – dzieci często nie lubią leżeć na brzuszku. Pozycja ta jest dla nich nie wygodna, bo angażuje mięśnie, które wcześniej nie musiały tak intensywnie pracować. Niemniej jednak, tylko taka pozycja pozwala na prawidłowy i symetryczny rozwój Maluszków oraz całkowicie „uwalnia” kości czaszki od jakiegokolwiek ucisku. Więcej na temat potrzeby przebywania Maluszków na brzuszku pisałam tutaj

Znalezione obrazy dla zapytania torticollis

Plafiocefalia to tylko problem kosmetyczny.

MIT!

Owszem, kiedyś twierdzono, że zniekształcenia główki to problem kosmetyczny nie mający żadnego wpływu na dalsze funkcjonowanie Maluszków, dlatego skupiano się tylko od odzyskaniu „wizualnego” aspektu. Jednakże, w trakcie obserwacji badacze doszli do wniosku, że często w ślad za plagiocefalią podążają dalsze, cięższe w skutkach trudności psychomotoryczne i poznawcze, które mają negatywny wpływ na funkcjonowanie dziecka w szkole podstawowej.

Kiedyś było mniej przypadków deformacji główki.

FAKT!

Problem deformacji główki u noworodków systematycznie wzrasta. Niewątpliwie spowodowane jest to sukcesem kampanii ‘’Back to Sleep’’ z 1994 roku, której celem było zapobieganie nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS). Kampania uświadomiła rodziców z jakim ryzykiem wiąże się niekontrolowane przebywanie noworodka na brzuszku, co przyczyniło się do spadku śmiertelności wśród noworodków. Natomiast, ciągłe przebywanie na plecach, bez stosowania odpowiedniej prewencji ułożeniowej, spowodowało również w samych latach 2004-2008 wzrost zdiagnozowanych przypadków plagiocefalii aż o 400%!

Stosowanie specjalistycznej poduszki na płaską główkę nic nie daje.

MIT!

Dobra poduszka na płaską główkę to taka, która zapewnia odpowiednie podparcie karku bez niepotrzebnego wysuwania do przodu barków (protrakcji) oraz zapewnia specjalną strefę odciążającą. Taka strefa to żadna nowość – jest to rozwiązanie, która działa z powodzeniem od wielu lat w profilaktyce przeciwodleżynowej. Poduszki przeciwodleżynowe z wyjmowanym środkiem, stosowane od wielu lat u osób leżących, mają za zadanie zredukować kontakt wyniosłości kostnych z podłożem i zminimalizować ryzyko wystąpienia odleżyn. W ten sam sposób działa poduszka dla noworodka. Dobra poduszka na plagiocefalię utrzymuje płaską część czaszki „w powietrzu” i dzięki tej „lewitacji” redukuje ucisk, spowodowany przez działanie sił zewnętrznych i pozwala na swobodny rozwój kości bez dalszych deformacji. Z drugiej strony zaś, poduszka zapewnia ucisk na te części kości czaszki, które są wypukłe i tego ucisku potrzebują. Tak w skrócie wygląda działanie specjalistycznych poduszek ortopedycznych. Nie jest to żadna filozofia a czysta fizyka. Moje informacje zwrotne od pacjentów stosujących poduszki u dzieci są pozytywne i świadczą o skuteczności leczenia płaskiej główki za pomocą terapii ułożeniowej oraz poduszek. Również badania przeprowadzone w Szwecji w latach 2012/2013 wykazały pozytywny wpływ poduszki redukującej ucisk na leczenie plagiocefalii u dzieci. Warto jednak pamiętać, że stosowanie tego typu poduszek u dzieci samodzielnie się obracających powinno odbywać się pod nadzorem opiekuna.

 

INNOWACYJNA KONSTRUKCJA

Oczywiście, stosowanie poduszki musi być równoczesne z prowadzeniem prawidłowej terapii ułożeniowej. Przyjmuje się, że dziecko powinno spędzać czas na swoim brzuszku przynajmniej 3 razy dziennie. Poza tym, prawidłowy sposób noszenia i karmienia również zmniejszają ryzyko powstania deformacji ułożeniowej.

Wdrożenie wczesnej terapii jest bardzo ważne.

FAKT!

Kości czaszki z wiekiem zmniejszają swoją elastyczność. Im wcześniej wprowadzona zostanie prawidłowa terapia ułożeniowa, tym większa szansa na skuteczne remodelowanie kości czaszki. Natomiast, od porodu do postawienia diagnozy przez lekarza niejednokrotnie mijają długie tygodnie. Z tego powodu, posunęłabym się do opinii, że każde dziecko powinno mieć wdrożone odpowiednie postępowanie (odpowiednia pozycja karmienia, snu, zabawy) już od pierwszego dnia urodzin, aby zredukować ryzyko wystąpienia plagiocefalii.

Terapia ułożeniowa (przekładanie z boku na bok, odpowiednie noszenie i karmienie) jest najbardziej efektywna do 5-6 miesiąca życia, a jej wdrożenie przed tym czasem jest tak samo skuteczne jak stosowanie ortez głowy (kasków). Gdy terapia ułożeniowa nie przyniosła efektów lub nie została wdrożona o czasie, wówczas konieczne jest leczenie za pomocą specjalnych ortez czaszki. Ortezy takie wykonywane są na  indywidualne zamówienie i mają za zadanie pozostawić wolną przestrzeń do wzrostu kościom po stronie spłaszczonej, oraz powodują ucisk i hamują dalszy rozrost kości po stronie wypukłej. W ten sposób osiąga się prawidłowo ukształtowaną główkę. Wyróżnia się również leczenie operacyjne plagiocefalii, ale występuje ono bardzo rzadko i zazwyczaj jest ostatecznością.

Znalezione obrazy dla zapytania flat head syndrome helmet

————————————–

Wszelkie dane zawarte w powyższym wpisie można znaleźć w następujących publikacjach:

 

J. Laughlin, MD, T. G. Laurssen, MD, M. S. Dias, MD, Prevention and Management of Positional Skull Deformities in Infants, American Academy of Pediatrics, 2011

A. Kuo, J. Graham, Congenital Muscular Torticollis and Positional Plagiocephaly, Pediatric in Review, 2014, 35-79

B. Ortega, Unkind cut: some physicians do unnecessary surgery on heads infants, Wall St J 1996, 1-5

R. I. Miller, SK Clarren, Long-term developmeny outcomes in patients qith deformational plagiocephaly, Pediatrics 2000, 105

A. Ohman, A pilot study, a specialty designer pillow May prezent development al plagiocephaly by reducing pressure from the infant, Department of Paediatrics, 2013, www.scrip.org/journal/health/ (05.11.2018)

J.B. Webster, D. P. Murphy, Atlas of orthoses and assistive devices, 5th edition, 359-375

 

Share Tweet Pin It +1
Sylwia Seweryn

Sylwia Seweryn

Mama, żona i fizjoterapeutka. Ciągle w biegu, starająca się nadążyć za swoimi pomysłami i rozróżnić to co w życiu jest ważne od tego co kluczowe.

Poprzedni wpisPODUSZKI ORTOPEDYCZNE - FAKTY I MITY

6 komentarzy

  1. Avatar
    Monia
    1 rok temu

    Dziękuje za rozwianie moich wątpliwości sama urodziłam się z odrobinę zniekształconą główką i to samo spotkało teraz moją siostrzenice więc czytam jak najwięcej na ten temat żeby jakoś wspomóc moją siostrę.

    Napisz odpowiedź
    1. Sylwia Seweryn
      Sylwia Seweryn
      1 rok temu

      Niestety, temat plagocefalii w Polsce jest dość mocno bagatelizowany. Trzeba jasno powiedzieć, że jest to niesłuszne podejście, bo doświadczenia pacjentów dowodzą, że jednak jest to problem obecny i dość powszechny.

      Napisz odpowiedź
  2. Avatar
    Monika Wozowicz Rebabilitacja niemowląt
    1 rok temu

    Dawniej wiele osób nie zaprzątało sobie tym głowy, hmm… właśnie główy 🙂 Zgadzam się w 100% z Panią, im wcześniej zaczniemy stosować się do zaleceń, tym lepiej. Bardzo ciekawy i konkretny artykuł. Pozdrawiam.

    Napisz odpowiedź
    1. Sylwia Seweryn
      Sylwia Seweryn
      1 rok temu

      Dawniej tez nie przywiązano zbyt dużej wagi do deformacji kręgosłupa, a jak sami dobrze wiemy, leczenie skolioz idopatycznych to niejednokrotnie walka z wiatrakami… Podobnie jest przy plagocefalii, dlatego ważna jest wczesna interwencja i profilaktyka 🙂

      Napisz odpowiedź
  3. Avatar
    Beata
    1 rok temu

    Czy może Pani polecić jaka poduszka jest najlepsza dla niemowlat? Lub czym sie kierowac przy kupnie, ewentualnie gdzie szukać?
    Pozdrawiam

    Napisz odpowiedź
    1. Sylwia Seweryn
      Sylwia Seweryn
      1 rok temu

      Dobry wieczór,
      Przy zakupie poduszki ortopedycznej dla niemowląt należy kierować się przede wszystkim konstrukcją (poduszka musi mieć część odciążającą główkę dziecka), a także certyfikatami. Dobra poduszka dla noworodków powinna być przede wszystkim wyrobem medycznym ze znakiem CE, co gwarantuje, że produkt przeszedł odpowiednią analizę ryzyka, jego działanie jest potwierdzone badaniami, a surowce, z których został wykonany spełniają najwyższe normy w klasie niemowlęcej.
      Ja oczywiście polecam produkty marki VALABIA, które sama projektuję, certyfikuję i za które ręczę: http://www.valabia.com
      Pozdrawiam serdecznie

      Napisz odpowiedź

Zostaw komentarz